हा रस्ता तसा छोटाच होता, पण वर्दळच कमी. पायी जाणारे तर फक्त आम्हीच होतो. सकाळच्या वेळी एव्हढी शांतता खूप छान वाटत होती. मग एकेक करत गाड्या दिसू लागल्या. अबबबब किती मॊडेल्स…निम्मी तर मी बघीतलही नव्हती. मध्येच हार्ले डेव्हिडसन वर बसून जाणारे म्हातारे दिसले, पण माझा मागसलेला कॆमेरा असल्यामुळे फोटो घेता आले नाहीत आणि काही घेतले त्यातले अनेक आले नाहीत नीट !!!…पण जे काही आम्ही बघीतले ते खरंच लक्षात राहिल असे होते. पुलाखालून सटासट जाणार्या गाड्या, तिथेच अस्मादिकांनी केलेले शूटींग

पूल ओलांडून पुढे गेलो आणि पाच मिनिटात बैठी घर दिसू लागली आणि आपण गावाजवळ आल्याचं लक्षात आलं गावाचं नाव होतं वाल्थाम ऎबे. इथेच टेस्को होतं…आमच्या आनंदास उधाण आले आणि पटापट पाय उचलत आम्ही गावात शिरलो…स्वागतालाच एक कबरस्थान होतं. ही जागा, सकाळच्या आनंदी वेळी पण उदास छाया टाकणारी वाटत होती, मग तिथे फार न रेंगाळता आंम्ही टेस्को जवळ गेलो….आणि आ वासून पहात राहीलो…..एव्हढं मोठ्ठ दुकान मी तरी आयुष्यात पाहिलं नव्हत. मग लगेच ट्रॊल्या घेऊन आम्ही आत शिरलो….दोन्ही बाजूला हारीने मांडलेली शेल्फ़्स आणि त्यात विविध वस्तू, स्टेशनरी सेक्शन मधे तर मी हरवूनंच गेलो..अखेर मुश्कीलीने पाऊल उचलून आम्ही मोठ्या आशेने खाद्यपदार्थ सेकशन मधे गेलो.

तिथे सुद्धा सर्व वस्तु इतक्या छान मांडल्या होत्या की विकत घ्यायचा मोह व्हावा!!सुरूवातीला, वा! हे आहे का? अरेच्या! हे पण आहे इ.इ. ह होता होता, आम्हाला जाणवलं की ईथे चणे आहेत, पण आपल्याला दात नाहीत….म्हंजे सामान तर सगळ आहे….पण शिजवणार कुठे??? खिन्न होऊन आम्ही इथे तिथे फिरू लागलो..नशीबाने काही रेडी टू ईट मिळाली…पण ती केवळ नाईलाज म्हणून घेतली. आम्ही आता एव्हढे निराश झालो की मरू दे म्हणून आम्ही कॆब केली आणि इन मधे परत आलो.

दरम्यान आम्ही वेगवेगळ्या प्रकरे आमचं रहाणं सुसह्य करायचा प्रयत्न करू लागलो. आमचे सहकारी काट-कसर किंग होते. एक रोज मॆगी खायचा. बाकीचे जवळच्या दुकानातून ब्रेड व फ्ळ आणून खायचे.सकाळची न्याहारी आणि दुपारंचं जेवण क्लायंटच्या कॆंटीनमधे. तिथे अस्सल ईंग्रजी न्याहारी आणि जेवणाचा बेत असायचा. एग्ज ऎन्ड बेकन, फ्राईड एग, कॊर्न, ब्रेड-बटर-जॆम, चीज स्लाईस ई.ई.आणि जेवणात कच्चे मांस, ऊकडलेला बटाटा, मटार इ.इ.इ. शाकाहारीच काय पण आमच्यातील मांसाहारीपण उपाशी राहू लागले.सुरूवातीला खूप मजा आली, वेगळ्या प्रकारे बनवलेली अंडी, सॆलॆड्स, मॆश्ड बटाटा इ.इ. खायला छान वाटलं. जेवणाच्या वेळी मला अजून एक धक्का बसला. मला सॆंडविच(सुद्धा) खायचे होते, म्हणून सॆंडविच कऊंटरवर गेलॊ. तेथे एका अवाढव्य काळ्या बाईने स्वागत केले, व्हेज. का नॊन-व्हेज. अशी पॄच्छा केली व तिचा हातमोजा बदलून व्हेज. सॆंडविच बनवू लागली. मी लगेच उकडलेला बटाटा पण घाला असं सागितलं. त्यावर तिने एक टिपिकल लुक दिला आणि, “डू यु वॊंट पोटॆटो सॆंडविच?”. मी म्हटल,”नो…बट आय वॊंट पोटॆटो इन दॆट सॆंडविच”….त्यावर चकित होऊन ती म्हणाली…आम्ही ह्यात बटाटा टाकत नाही…म्हंजे ती इंग्रजीत म्हणाली, मी मराठीत टंकले. दरम्यान माझ्या जोडीदारांनी ईंडीयन टेक अवे ची मेनुकार्ड पार चोथा करून टाकली होती…नाही नाही..म्हंजे कुठले स्वस्त आहे आणि कुठले जास्त ऒप्शन देईल ह्या बाबतीत चोथा केला होता,..पण जवळपास दर सगळेच सारखे होते. आता ह्यावर चर्चासत्र सुरु झालं. मी काळजीत पडलो होतो की आता पैसे वाचवताना ऊपाशी रहाव लागतंय का काय. बोलता बोलता मी, माझी ज्यांच्याबरोबर गट्टी जमली होती त्यांना माझे विचार ऐकवले. तेही माझ्यासारखेच गुट्गुटीत असल्यामुळे त्यांना माझ्या भावना लगेच कळल्या आणि ते म्हणे,”ईनको जाने दो भई…हम तो पेट भर के खायेंगे…वर्ना मजा क्या??”. माझा जीव भांड्यात पडला. आम्ही मग दररोज टेक अवे मधून जेवण मागवू लागलो.

आमच्या इन मधे एक सर्बियन मुलगी होती रिसेप्शनवर, ती खूप गप्पा मारायची. तिने सांगितलं,की जवळच वाल्थाम ऎबे गावात, टेस्को नावाचे एक सुपर स्टोअर आहे. तिथे कदाचित आम्हाला काही चांगले ऒप्शन्स मिळू शकतील. हे ऐकल्यावर आमच्या गोटात आनंदाच्या लाटा ऊठू लागल्या आणि ह्या शनी-रवि. टेस्कोला भेट द्यायची हे नक्की केले.

बाहेर आल्यावर मी नकाशा वगैरे पाहायला सुरुवात केली. त्यांचे नकाशे बनवून तपशील देण्याची पद्धत मला फार आवडते. मला लंडनजवळील सीवर्डस्टोन ह्या वाल्थम अ‍ॅबे ह्या गावाजवळ असलेल्या एका हॉटेलमध्ये जायचं होतं. मी नकाशा बघून अंदाज घेतला आणि कटकट नको म्हणून सरळ टॅक्सी करायचे ठरवले. जवळ बघितलं तर काळ्या टुमदार टॅक्सीज दिसत होत्या. त्यात ज्याचा नंबर होता त्याच्याकडे गेलो तर चक्क आजोबा होते ते. त्यांना पत्ता दिल्यावरच त्यांनी सांगितले हे लांब आहे त्यामुळे भाडे जास्त होईल. मी विचारले किटीपर्यंत जाईल? त्यांनी त्यांच्या मीटरकार्ड वाचून सांगितले १४० पौंड. वास्तविक तेव्हा माझी ट्यूब पेटायला हवी होती की हे भाडं जास्त आहे, आणि म्हणजेच बहुधा ठिकाण लांब असेल. पण त्यावेळी प्रवासाचा शीण म्हणा, किंवा साध्या टॅक्स्या जवळ नसल्यामुळे म्हणा, मी त्यांना चला म्हटले. आजोबांच्या चेहेर्‍यावर पूर्ण अविश्वास होता..नंतर त्यांच्याशी बोलताना कळलं, की येव्हढ महाग भाडं घेऊन लोक सहसा जात नाहीत. हे ऐकून माझ्या पोटात कळ आली..म्हटलं आता हे टॅक्सीच बिल ऑफिसने नाही संमत केले तर गेले पैशे खिशातून. बराच वेळ मी चिंताक्रांत बसलो होतो, शेवटी मी मलाच समजावले,”बाबारे, त्याला अजून वेळ आहे. तू आतापासून उदास होऊ नकोस”. तोपर्यंत आम्ही लंडनमधून बाहेर पडलो होतो आणि “ब्रिटिश कंट्रीसाईड” दिसू लागली होती. अंधार पडत असतानासुद्धा दिसणार्‍या त्या दृश्याने मी खूश झालो. अचानक भानावर येऊन मी जमेल तसे फोटो काढू लागलो. मध्येच मला ड्रायव्हर आजोबा कुतूहलाने माझ्या कॅमेर्‍याकडे बघतायत हे ही लक्षात आलं

मी मुकाटपणे जमेल तसे फोटो काढत होतो. पहीलटकर असल्याने मला सगळ्याचंच अप्रूप वाटत होतं. नंतर एक गाव आलं छोटंसं..टुमदार देखणी घर, आखीव रेखीव रस्ते, खूपच छान..पण आमच्या गावचा पत्ता नव्हता. आमच्या ड्रायव्हरआजोबांना मी सुचवले आपण कुठेतरी थांबून चौकशी करू..पण ते फक्त नकाशा दाखवून मला गप्प करत होते. गावावरून थोडं पुढे गेल्यावर त्यांनी गाडी थांबवली नकाशाचा अभ्यास केला आणि गाडी परत वळवली. आम्ही ज्या गावातून गेलो त्याच गावात परत येऊन मूळ रस्त्याला लागलो. आम्ही -३-४ फेर्‍या मारल्या, मी दरवेळी मुकाटपणे फोटो काढत होतो. ३-४ फोटो मी काढले नंतर मी अस्वस्थ झालो आणि आजोबांना सुचवलं आपण कोणाला तरी विचारू या. अखेरीस त्यांना पटले आणि एका स्थानिक बार जवळ त्यांनी एका माणसाला विचारले. त्याने अजून ४ जणांना विचारले, आणि अखेर एक मध्यमवयीन बाई आमच्याकडे स्मितहास्य करत आपल्या गाडीत बसल्या आणि आम्हाला मागे या असे हातवारे केले. आणि आमची गाडी त्यांच्या मागे जाऊ लागली. वाटेत अजून २ फोटो मी काढले. एक साधारणतः २० मिनिटात आम्ही इच्छीत स्थळी पोचलो. त्या बाईचे आभार मानले आणि मी हॉटेलमध्ये चेक-इन केले.

देवाची कृपा म्हणा, नशीब म्हणा किंवा काहीही, पण एक दिवस मला आमच्या मॅनेजरने विचारलं, “यू. के. चा प्रोजेक्ट आहे, ६ महिन्यांसाठी जावंही लागेल. जाणार का? ” मला माझी पहिली परदेशवारी इंग्लंडमध्येच करायला मिळाली. मी एकदम हरखून गेलो. आयुष्यात कधीच परदेशात गेलो नव्हतो,  जे जाऊन आलेत त्यांचे फोटो बघत तहान ताकावर भागवत होतो. जे इतके दिवस अशक्य वाटत होत ते एकदम प्रत्यक्षात येणार होतो अन त्यामुळे मी एकदम हवेतच गेलो. घरी आल्यावर बातमी दिली तर घरच्यांनाही आनंद झाला. बायकोलासुद्धा छान वाटलं, पण ती बाळंतपणासाठी माहेरीच होती त्यामुळे भेटता येणार नाही ह्याचं थोडं दु:ख वाटलं.

प्रोजेक्टवर मी रीतसर ऑन बोर्ड झालो.  इंग्लंडातील आमच्या प्रोजेक्ट लीडने माझी चाचणी सुद्धा घेतली. ४-५ दिवसात सगळा प्लॅन ठरला. माझ्याबरोबर अजून ४ जण होते. मी पुण्याचा, २ नोइडातून, १ चेन्नई आणि १ बंगळूर मधून. आम्ही सगळा तपशील वकिलातीच्या फॉर्म्सवर भरून पाठवून दिला आणि ४ आठवड्यांनी व्हिसा येणार ह्या हिय्याने तयारी सुरू केली. पाहता पाहता एक महिना गेला.. आमचा मॅनेजर अस्वस्थ झाला आणि त्याने व्हिसा का आला नाही म्हणून प्रश्नांचा भडिमार चालू केला. आम्हाला तरी कुठं काय माहीत होत?  आम्ही फॉर्म्स नीट भरलेत हे वारंवार विनवून सांगण्यापलीकडे काही करू शकत नव्हतो. अखेरीस तो व्हिसा आला आणि आमचा जीव भांड्यात पडला… पण तो भांड्यात पडतो ना पडतो तोच आमचा मॅनेजर पेटला तुम्ही मिळेल ते लवकरातलं तिकिट काढून पळा अस आमच्या मागे लागला… अखेर चर्चा,  उपचर्चा, वाद इ. इ. होऊन आम्ही चार दिवसांनी जायचं अस ठरलं. लगेचच तिकिटे बुक होऊन आम्ही ११ सप्टेंबरला प्रयाण केले. आंतर-राष्ट्रीय विमान प्रवासाचा पहिलाच अनुभव (आणि नुसत्या विमानप्रवासाचा दुसराच!! ), त्यामुळे सगळ्या गोष्टीचं अप्रूप.. त्या निळ्या डोळ्यांच्या सुंदऱ्या आणि सुंदर, त्यातच आपले भारतीय सायब लोक.  त्या भारतीय सुंदऱ्या हिंदीतून सूचना द्यायला लागल्यावर मला त्या निळ्या डोळ्यांच्या इंग्रज बायका पार्श्व-आवाज देतायत का काय अशी शंका आली. तसेच ते सुंदर,  इंग्रजी वळणाने हिंदी बोलत होते. मी आपला, त्यांच्यापेक्षा गोर्‍यांशीच जास्त बोलत होतो (म्हणजे कारणापरत्वेच!! उगाचच टाईमपास नाही). आमचे ब्रिटिश एअरवेजचे विमान अखेर उड्डाणाच्या तयारीला लागले. आम्ही तत्परतेने आमच्या खुर्च्यांच्या “पेट्या” बांधल्या. हे पेटी प्रकरण मला नीट कळलं नाही… पट्ट्याला हे पेटी का म्हणतात? असो. तोच विचार करत मी मागे मान टेकली आणि डोळे मिटले.

थोड्यावेळाने मला जाग आली तर भारतीय सुंदरी मला “चाय-पानी विचारत होती”. मी आपला कोलोन वॉटरचा टुवाल घेतला आणि तोंड पुसलं. बेचव चहा कॉफी प्यायची माझी तयारी नव्हती.. मग बीर घेतली विमान दुपारी निघाल होतं, त्यामुळे बाहेर उजेड होता.. विमानातील माहीतीप्रक्षेपकाने अफगाणिस्तानावरून विमान जात असल्याच सांगितलं. मी लगेच मागच्या मोठ्या खिडकीकडे गेलो आणि वाकून खाली हिंदुकुश पर्वत वगैरे शोधू लागलो.. साधारणतः अर्धा तास हा चाळा चालू होता.. शेवटी मुकाट जागेवर येऊन बसलो आणि डुलक्या काढू लागलो. मला प्रवासात तरी एका जागी सलग बसता येत नाही. पाय फुरफुरू लागताअअत. मी खूप प्रयत्न केले, चित्रपट बघितले, झोपलो, वाचायचा प्रयत्न केला पण पायाच फुरफुरणं इतकं तीव्र होत की शेवटी मुकाट दर तासाने पाय मोकळे करून यायचो. बाहेर खूप छान दिसत होतं.. माझा डिजीटल कॅमेरा आणला नाही ह्याचं मला दु:ख झालं. पण माझा नाईलाज होता.. माझ्या विसरभोळेपणाचा इतका धसका सगळ्यांनी घेतला होता की मला रोल घातलेला जुना कॅमेरा न्यावा लागला. इतका मागासलेला प्रवासी कुठल्याही विमानात नसावा.. बरं तो कॅमेरा वरच्या बॅगेतही ठेवू नाही दिला (आणि दिला असता तरी विमानात तो काढण्याची माझी हिंमत झाली नसती). थोड्यावेळाने हा प्रवास कधी संपेल अशी माझी अवस्था झाली.. दरम्यान जेवण झाले, नंतर वाइन झाली.. दुपारची (ही युरोपमधील दुपार) बीर घेऊन झाली आता मात्र कंटाळा येऊ लागला. एवढ्यात आम्ही अर्ध्या तासात हीथ्रो विमानतळावर उतरू अशी घोषणा झाली. सगळा कंटाळा विसरून मी नव्या उत्साहाने उठलो.. ताजा झालो, दात घासले, चेहरा धुतला इ. इ. केले, आणि काचेतून बाहेर बघतो तो काय? संध्याकाळच्या उतरणीच्या उन्हात छोटे छोटे काळे डांबरी रस्ते आणि त्यांच्या दोन्ही बाजूला टुमदार लाल छपरांची घरं.. पाहताक्षणी मला ते दृश्य आवडलं आणि मी उत्सुकतेने इकडे तिकडे पाहू लागलो. थोडं दूरवर खुद्द लंडन शहर दिसत होतं.. आमचं विमान हळूहळू उतरायची तयारी करत होतं.. मी सुद्धा लगेच माझं सीट्वरील गबाळं आवरलं आणि विमान उतरायची वाट बघू लागलो. विमानतळावर ३-४ घिरट्या मरून अखेर आमचे विमान मिळालेल्या धावपट्टीच्या रोखाने निघाले…. चाक जमिनीला टेकल्याच जाणवलं… विमान पुढे जातच होत… हळूहळू वळून ते थांबलं आणि उतरणाऱ्याची एकच झुंबड उडाली.